Narinig mo na bang marinig ang salitang "SALN" sa balita? O yung usap-usapan tungkol sa government official na nahuling may malaking bahay pero maliit ang sahod?
Ang batas na nagtatakda ng lahat ng yan — ang tamang asal ng ating mga lingkod-bayan — ay Republic Act No. 6713, ang Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees. Inaprubahan ito noong February 20, 1989.
ELI5 (Ipaliwanag sa Bata): Ang RA 6713 ay parang "rulebook" para sa lahat ng nasa gobyerno. Nagsasabi ito: huwag tumanggap ng suhol, huwag gumamit ng impormasyon para sa personal na pakinabang, at ipahayag mo ang iyong yaman sa publiko — dahil ang public office ay isang public trust, hindi isang paraan para yumaman.
Ang Kwento ni Mang Carding
Si Mang Carding, isang 52-taong-gulang na barangay treasurer sa Iloilo City, ay kaugaliang tumatanggap ng "regalo" mula sa mga residente sa bawat Pasko — bigas, manok, at paminsan-minsan ay pera. "Pasasalamat naman, hindi suhol," ang lagi niyang depensa.
Isang araw, may nagreklamo sa Civil Service Commission. Ang imbestigasyon ay nagbukas ng isang katanungan: mayroon bang mga transaksyon sa barangay na kinakailangan ng pirma ni Mang Carding?
Natuklasan na ang ilan sa mga nagbibigay ng regalo ay may pending na permits sa opisina niya. Kahit na "pasasalamat" ang intensyon, ang Section 7(d) ng RA 6713 ay malinaw: bawal tumanggap ng regalo mula sa sinumang may transaksyon sa inyong opisina.
Kinailangang humarap si Mang Carding sa administrative hearing. Hindi siya nakukulong, pero natigil ang kanyang career.
Ano Talaga ang Sinasabi ng Batas
Ayon sa Section 1 ng RA 6713, ang batas na ito ay kilala bilang ang "Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees."
Sino ang covered? Lahat. Mula sa Section 3(b): "Public Officials includes elective and appointive officials and employees, permanent or temporary, whether in the career or non-career service, including military and police personnel, whether or not they receive compensation."
Ibig sabihin: kasama dito ang barangay captain, ang BIR examiner, ang sundalo, ang pulis, ang contractor ng gobyerno, ang board member — halos lahat ng may relasyon sa government.
Ang Apat na Malalaking Pagbabawal (Section 7)
1. Bawal may personal na interes sa transaksyon ng opisina mo. Hindi ka pwedeng mag-aprubo ng kontrata kung ikaw ay may stake sa kumpanyang kumukuha ng kontrata.
2. Bawal mag-side-job sa negosyong regulated ng opisina mo. Kung BIR examiner ka, hindi ka pwedeng maging tax consultant para sa mga kumpanyang ine-examine mo.
3. Bawal gumamit ng confidential information para sa personal na pakinabang. Ang impormasyong natutunan mo dahil sa trabaho mo — hindi mo ito pwedeng gamitin para kumita o para bigyan ng kalamangan ang iba.
4. Bawal tumanggap ng regalo. Ito ang pinaka-kilalang provision. Bawal ang kahit anong regalo, tulong, libangan, utang, o anumang bagay na may halaga mula sa sinumang may transaksyon sa inyong opisina — kahit Christmas regalo pa iyan.
Ang SALN: Ang Pinakakilalang Part ng RA 6713
Ang Statement of Assets, Liabilities and Net Worth (SALN) ay kinakailangan ng Section 8 ng batas.
Ano ang nasa SALN?
- Lahat ng real property (lupa, bahay, condo) at current fair market value nito
- Personal property at acquisition cost
- Lahat ng investments, cash, stocks, bonds
- Lahat ng utang (liabilities)
- Lahat ng business interests at financial connections
Kailan i-file?
- Sa loob ng 30 araw pagkatapos mag-assume ng trabaho
- Tuwing April 30 ng bawat taon
- Sa loob ng 30 araw pagkatapos mag-resign o mag-retire
Sino ang nagfa-file saan?
- Mga Constitutional at national elective officials → Office of the Ombudsman
- Senators at Congressmen → Secretariat ng kanilang chamber
- Justices → Clerk of Court ng Supreme Court
- Lahat ng ibang government employees → Civil Service Commission
Pwede ba itong makita ng publiko? Oo. Ayon sa Section 8(C), ang lahat ng SALN ay available para sa inspection within reasonable hours. After 10 working days mula nang i-file, pwede na itong kopyahin.
Ano ang Ibig Sabihin Nito Para sa Iyo
Bilang isang mamamayan na may transaksyon sa gobyerno:
Hindi ka pwedeng pilitin o hingin ng government official ang kahit anong "bayad" para mapabilis ang iyong transaksyon. Kung may humihiling, iyan ay isang paglabag sa RA 6713 at posibleng RA 3019 (Anti-Graft and Corrupt Practices Act) din.
Bilang isang government employee:
- Ang tanggap ng regalo — kahit maliit — mula sa mga may transaksyon sa iyo ay isang paglabag
- Ang pagkabigo sa pag-file ng SALN ay may kasamang parusa
- Ang paggamit ng confidential government information para sa personal na interes ay isang krimen
Bilang isang taxpayer na gustong siyasatin ang opisyal:
Pwede kang humiling ng kopya ng SALN ng anumang public official. Bayad lang ng maliit na fee para sa reproduction. Available ang SALN ng isang opisyal sa loob ng 10 taon.
Ano ang Maling Paniniwala ng Karamihang Pilipino
"Ang SALN ay para lang sa malalaking opisyal." Mali. Ang batas ay sumasaklaw sa lahat ng government employees — kasama ang mga kontraktwal at kaswal na manggagawa na may trabaho sa gobyerno.
"Okay lang ang regalo kung pasasalamat, hindi suhol." Hindi ganoon. Ang batas ay nakatuon sa relasyon, hindi sa intensyon. Kung ang nagbibigay ng regalo ay may transaksyon sa inyong opisina, automatic na may problema — kahit na wala kang ginagawang pabor.
"Pag hindi nag-file ng SALN, administrative penalty lang." May criminal aspect din. Ang paglabag sa Sections 7, 8, at 9 ay may kasamang imprisonment na hanggang 5 taon at/o fine na hanggang ₱5,000, at disqualification sa public office.
Mga Parusa sa Paglabag (Section 11)
| Uri ng Paglabag | Parusa |
|---|---|
| Pangkalahatang paglabag | Fine ng hanggang 6 buwang sahod, o suspension hanggang 1 taon, o dismissal |
| Paglabag sa Sections 7, 8, at 9 (prohibited acts, SALN, divestment) | Imprisonment hanggang 5 taon, at/o fine hanggang ₱5,000, at disqualification sa public office |
| Paglabag sa administrative proceeding | Sapat na dahilan para sa dismissal kahit walang criminal case |
Tandaan: kung ang ibang batas ay nagtatakda ng mas mabigat na parusa para sa parehong kilos, ang mas mabigat na batas ang gagamitin.
Ano ang Gagawin Mo Kung May Paglabag
Hakbang 1: I-document ang lahat. Kung humingi ng regalo o "bayad" ang isang opisyal, irekord kung posible — petsa, oras, lugar, halaga, pangalan ng opisyal.
Hakbang 2: Mag-reklamo sa tamang ahensya.
- Para sa national government employees → Office of the Ombudsman (ombudsman.gov.ph)
- Para sa local government employees → Office of the Deputy Ombudsman sa inyong rehiyon
- Para sa civil service violations → Civil Service Commission (csc.gov.ph)
Hakbang 3: Humingi ng kopya ng SALN ng opisyal. Kung pinaghihinalaan mong ang isang opisyal ay may unexplained na kayamanan, humiling ng kanyang SALN mula sa kanyang opisina.
Hakbang 4: Makipag-ugnayan sa media o NGO kung kinakailangan. Ang Ombudsman ay may protection program para sa mga whistleblowers.
Hakbang 5: Kumunsulta sa abogado kung mayroon kang personal na sumbong. Ang PAO (Public Attorney's Office) ay libre para sa mga eligible na mamamayan. Tawagan: 1-800-10-PAO-8888.
Mga Kaugnay na Batas
- RA 3019 — Anti-Graft and Corrupt Practices Act — ang mas mabigat na batas laban sa graft
- RA 9485 — Anti-Red Tape Act — nagtatakda ng time limits sa government transactions
- RA 11032 — Ease of Doing Business Act — update ng Anti-Red Tape Act
Mga Madalas na Tanong
Tanong: Ano ang SALN at sino ang dapat mag-file nito?
Ang SALN (Statement of Assets, Liabilities and Net Worth) ay isang sworn declaration ng lahat ng ari-arian, utang, at kayamanan ng isang government employee, kasama na ang sa kanyang asawa at mga anak na wala pang 18 taong gulang. Lahat ng government employees — maliban sa mga honorary at casual workers — ay kailangang mag-file bawat taon.
Tanong: Legal ba ang pagtanggap ng regalo sa Pasko bilang isang government employee?
Depende sa halaga at relasyon. Ang "nominal" na regalo na hindi konektado sa anumang transaksyon ay maaaring tanggapin. Pero kung ang nagbibigay ay may pending na transaksyon sa inyong opisina, ang pagtanggap ay paglabag sa Section 7(d) ng RA 6713 kahit gaano ka-liit ang regalo.
Tanong: Puwede ko bang makuha ang SALN ng aking barangay captain?
Oo. Ang SALN ng lahat ng public officials ay available para sa public inspection at reproduction. Pumunta sa opisina ng local government unit o sa Office of the Ombudsman, humiling ng kopya, at bayadan ang reproduction fee.
Mga Sanggunian
- Republic Act No. 6713 — Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees. February 20, 1989. https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1989/ra_6713_1989.html
Disclaimer: Pangkalahatang impormasyon lamang ito. Hindi ito legal advice. Kumonsulta sa isang lisensyadong abogado o sa PAO sa 1-800-10-PAO-8888 para sa legal na tulong.
By Irvin Abarca & Claude (AI Research Partner) | Published May 2026 | 8 min read